DÂN TỘC TÀY
CÁC LỄ HỘI CỦA NGƯỜI TÀY

I . LỄ HỘI LỒNG TỒNG
Lễ hội lồng tồng là lễ hội xuống đồng . Đó là lễ hội điển hình của người tày . Thực ra hình thức lễ hội lồng tồng có ở nhiều dân tộc làm nông nghiệp lúa nước ở Việt namvà các nước nông nghiệp ở Đông Nam Á . Lễ hội lồng tồng là tục lệ cúng thần nông - Vị thần cai quản ruộng đồng , mùa màng ,gia súc . Việc canh tác của người tày thường phụ thuộc vào thời tiết ,hạn hán , lụt lội , sâu bệnh , bảo tố … Đều được xem là do thần tức giận mà làm ra như vậy . Muốn vụ mùa thu hoạch tốt thì phải làm lễ cầu thần nông và các thần khác phù hộ .
lễ hội bắt đầu từ mồng 3 tết nguyên đán ( tháng giêng ) vàkéo dài từ 2 đến 3 ngày . Trong không khí xuân ấm áp ,vui tươi ,các bản làng thường tổ chức hội lồng tồng lệch ngày nhau với mục đích để dân bản đi dự nhiều hội ở nhiềi nơi .Họ quan niệm rằng , dự được ở nhiều nơi khác nhau càng vui và sẽ càng được thần nông phù hộ . Lễ hội còn giúp các gia đình xa gần nhân dịp này tới thăm hỏi nhau , còn nam nữ thanh niên có cớ để vui chơi , giao du , hát sli lượn , tìm đôi lứa .
Chủ lễ hội là một bô lão có uy tín trong họ ngòai làng , là người trồng cây giỏi . Dân làng góp tiền đưa trước cho chủ lễ . Chủ lễ chọn một bãi đất trống , hoặc cánh đồng làng bằng phẳng dựng lều làm lễ hội phân ra các khu vực sẽ tiến hành trò chơi . Gần tới giờ làm lễ , chủ lễ gióng thanh la báo hiệu ,tiếng thanh là các nơi vang lên . Dân bản các vùng lân cận kéo đén dự . Mỗi gia đình bưng theo một mâm cỗ cúng Thần nông và các vị thần khác .Mâm nào cũng đẹp , các món ăn , bánh trái bài biện đan xen là nổi bật các sắc màu . Con gà trống thiến to đã luộc chin ,thịt gà cắt tiết không rõ vết , đôi chân gà co vào phía bụng moi , đôi đùi mỡ màng cân đối , mào và cổ vươn cao đứng giũa thân như đang gáy .ngoài ra nhất thiết phải có đôi bánh chưng buộc lạt hồng , sôi dẻo gồm sôi gấc đỏ , sôi cẩm đen nâu , sôi vàng . Mâm cổ còn có bánh đỏ ngủ vị có nhân đủ 5 mầu tím , xanh ,vàng , đỏ ,trắng ; Có khẩu si , sa cao . sa cao phải có trong giấy năm màu như vậy và xếp trên mâng thành ngọn tháp . Quan niệm của họ là con người gắn bó mật thiết với thiên nhiên và mọi sản vật của thiên nhiên đều biểu hiên ở ngũ vi và ngũ sắc . Xem ra ,mâm cỗ của lễ hội lồng tồng đã được chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước tết nguyên đán , là niềmvui và sự đóng góp công sức của cả gia đình , là tấm lòng thành kính với trời đất của con nguời .
Sau buổi lễ người ta tổ chức một ban chấm giải mâm cổ khéo nhất , đẹp nhất .Tuy giải thưởng chỉ là lời khen ngợi trước tòan dân bản dự lễ hội nhưng củng đủ đem lại sự hồ hởi phấn khởi cho những nguời được giải và cho moi người .
Trong ngày hội có rất nhiều trò chơi phân theo nhiều khu vực , tùy từng lứa tuổi. Múa lân là trò chơi hấp dẫn nhất đối với trẻ nhỏ và người già . Hội ném còn lôi cuốn các thanh niên nam nữ , các vị trung niên . Bãi đất rộng là nơi đấu vật dân tộc , nơi đấu cờ người , hội choi chim họa mi ,… Đáng chú ý nhất là đám hát sli lươn . Đó là lối hát giao duyên trai gái đầu xuân , sang tác tức thời theo cảm hứng trên âm hưởng dân ca tày . Lúc đầu hát theo từng tốp rất đông . Dần dần ăn ý nhau , đám hát tách thành các tốp nhỏ và cuối cùng tản thành đôi trai gái hát đối cùng nhau , tới các vườn cây , ven bìa rừng vắng trao đổi tâm tình .
TẾT NGUYÊN ĐÁN
Theo tập quán người tày ,mọi nhà chuẩ bị tết từ tháng 7 âm lịch ,vì tục lệ đặt ra phải có đội gà sống thiến và con lợn béo khỏang 70 cân trở lên nên cần có nhiều thời gian chuần bị . Lợn có thể chung nhau ,nhưng gà phải riêng từng gia đình .Muốn thiến gà ,vỗ béo lợn phải chuẩn bị trước tết vài tháng . Đặc biệt vào dịp tết nguyên đán nhà nào cũng làm thịt lạp là loại thịt lợn ướp với gia vị đặc biệt nư củ khinh phia ,riềng già. Thịt lạp làm trong dịp tết ,nhưng có thể để dành ,không sợ hỏng cho tới tháng 5(âm lịch) vào dịp vụ cấy,
tết đến , dù nhà ngèo đén dâu củng phải có bánh chưng gói và