_ Trâu Diễn là người nước Tề thời Chiến Quốc. Ông chứng kiến nhiều vua chúa thời ấy kiêu sa dâm dật, không duy trì thi hành đạo đức, ông cẩn thận quan sát thay đổi biến hoá trong trời đất vạn vật làm thành một loại phụ hội giải thích, quan điểm của ông được viết trong hai bộ Kinh Thủy, Đại thánh có hơn mười vạn chữ. Trong sách, Trâu Diễn luận thuật về sự giao cảm giữa âm dương, vị trí thay đổi của ngũ hành, lẽ thay đổi của vận nước. TRâu Diễn bàn đến cả thuật trị nước của quân vương mà tông chỉ là yêu cầu quân vương phải thi hành nhân chính, tôn trọng tiết kiệm, ban ân nhiều cho dân. Lý luận chíhn trị của Trâu Diễn được các vương công đại phu tiếp nhận. Họ tỏ ra thích thú với học thuyết của Trâu Diễn, nhờ đó ông nổi tiếng ở nước Tề. Khi ông sang nước Lương, Ngụy Huệ vương ra tận ngoài thành thành đón ông với lễ chủ khách. Khi ông sang nước Triệu, Bình Nguyên quân dùng đại lễ đãi ông. Khi ông snag nước Yên, Chiêu vương tự tay quét bụi đón ông và làm lễ nhận là đệ tử, khác hẳn khi Khổng Tử gian nan du thuyết ởnước Trần hay Mạnh Tử du thuyết ở Tề, Ngụy.

_ Sở dĩ học thuyết của Trâu Diễn được vua chúa các nước trọng dụng thị vì nó thích hợp với yêu cầu hình thế chính trị thời Chiến Quốc. Học thuyết của ông coi trời và người, đức hạnh và trị loạn, vận động đan kết làm một. Ông cho rằng các hành động ở nhân gina đều có tương thông với âm dương ngũ hành và tương ứng lẫn nhau. Từ đây dẫn đến những dấu hiệu điềm triệu giữa trời và người, vua chúa nào đạt được một đức trong ngũ hành nghĩa là nắm được chính quyền, giữa trời đất sẽ hiện ra điềm triệu; khi đức hạnh suy kiệt cũng có điềm triệu xuất hiện. Những thay đổi trong nhân gian, nhnữg biến động trong vương triều đều do vì tuần hoàn vận chuyển của ngũ hành tương sinh, ngũ đức giao hoán lẫn nhau. Trâu Diễn từ lý luận ngũ hành tương thắng sáng lập nên học thuyết ngũ đức chung chúng thủy, ông cho rằng ngũ đức giao hoán là nguyên nhân chung cực của các vương triều thay thế nhau trong lịch sử. TRâu Diễn bày ra thứ tự thuộc ngũ đức của các vương triều đã qua như sau: thời Hoàng đế thuộc đức Thổ, vì Mộc thắng Thổ nên thay thế Hoàng đế là vua Võ với "một khí thắng"; lại vì Kim thắng Mộc nên thay thế Võ là Chu Văn Vương với "hoả khí thắng"; rồi lại Thủy thắng Hỏa nên tương lai thay thế Chu Văn Vương nhất định phải là người thuộc Thủy. Thời Chiến Quốc là thời mạnh thắng yếu, nước nào cũng muốn chiếm ngôi thiên tử nên học thuyết của Trâu Diễn rất hợp với khẩu vị của giai cấp địa chủ mới hưng khởi lên đang thèm muốn kiến lập vương triều mới.

_ Trâu Diễn dùng thuyết Âm Dương ngũ hành giải thích hiện tượng xã hội lịch sử và các biến thiên của xã hội lịch sử rõ ràng là không căn cứ, nhưng xét về mặt phát triển tư tưởng triết học, Âm Dương ngũ hành vẫn có tính sáng tạo nhất định.

_ Âm Dương và Ngũ hành, thoạt đầu vốn không phải là quan niệm tương thông. Âm dương xuất hiện sớm nhất trong Kinh Dịch là hai mặt đối lập của một thể thống nhất, sản sinh ra trong lúc người ta quan sát thiên văn khí hậu. Thời Tây Chu, người ta bắt đầu dùng Âm dương giải thích sự thay đổi của bốn mùa thay đổi luân lưu Xuân, Hạ, Thu, Đông coi như một thứ quy luật của tự nhiên. Kinh Dịch đầu đời Chu khái quát tới độ cao triết học quan niệm về Âm dương, đặt ra hai phạm trù trừu tượng là Âm và Dương để đặt cơ sở cho những hiện tượng phức tạp trong thiên nhiên và con người, nó xác nhận sự vật phát triển biến hóa có nguyên nhân căn bản là do âm dương giao hoán mà bất cứ sự vật nào phát triển tới cùng cũng tới tử vong để sự vật mới thay thế. Dù cho quan niệm Âm dương này mang màu sắc thần bí, nhưng nó vẫn có đầy đủ ý nghĩa biện chứng pháp thô sơ.

_ Thuật ngữ Ngũ hành xuất hiện sớm nhất trong Kinh Thư ở hai thiên "Cam thệ" và "Hồng phạm". Đầu đời Chu hoặc sớm hơn nữa, người ta đã coi năm loại vật chất là nguyên tố cơ bản, khái quát tác dụng, tính chất của nó. Theo Sử ký chép, đầu tiên nó phản ánh sự vận hành của trăng sao tinh tượng trên trời và mô phỏng năm loại vật chất dưới đất để hình thành thuyết năm ngôi sao Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ vận hành. Dùng nó để giải thích vạn vật vạn sự là đã hình thành con số "năm" cơ hồ bao trùm toàn bộ sự vật trên đời. Con số "năm" này chi phối nhiều ý niệm như ngũ tài, ngũ phương (đông, tây, nam, bắc, giữa).... Đến cuối đời Chu, xuất hiên thuyết "Ngũ hành tương hạp" cho rằng các vật có tính chất giống nhau không thể kết hợp thành vật mới. Tiếp đó, lại có người giải thích giữa ngũ hành cũng có ảnh hưởng lẫn nhau, đưa ra quan hệ "tương sinh", "tương khắc" của chúng và coi đó là nguồn gốc của sự thay đổi và phát triển của tất cả sự vật trên đời này. Tuy quan điểm Ngũ hành không thiếu màu sắc hoang đản, nhưng nó vẫn có ý nghĩa duy vật luận thô sơ.

_ Đến thời Chiến Quốc, TRâu Diễn đem quan niệm Âm dương và quan niêm Ngũ hành kết hợp lại thành học thuyết Âm dương Ngũ hành, coi sự "tương sinh", "tương khắc" của Âm dương Ngũ hành bao hàm tất cả trời đất nhân gian rồi lại đem học thuyết Âm dương Ngũ hành diễn rộng thành quan niệm lịhc sử xã hội tuần hoàn "Ngũ đức chung thủy". Lý luận của Trâu Diễn thời ấy thấm sâu vào các học thuyết các bách gia trở thành một hình thái ý thức có sức ảnh hưởng rộng lớn. Học thuyết Trâu Diễn trải qua nhiều triều đại gần như đã thành nội dung quan trọng của văn hoá Trung Quốc, ảnh hưởng tới mọi mặt quan niệm về cuộc đời của người Trung Quốc.t
__________________

Nhắn tin cho tác giả

Số lượt thích: 0 người