_ Nói tới văn hóa Trung Quốc, tuyệt đối không thể tách rời Lão Tử, ông chính là nhân vật vĩ đại tương đương với Khổng Tử trong văn hoá Trung Quốc.

_ Về cuộc đời của Lão Tử, lịch sử khiếm khuyết ghi chép minh xác, sử học gia đời Hán là Tư Mã Thiên trong Sử ký chép rằng Lão Tử, tức Lão Đam. họ Lý tên Nhĩ người huyện Khổ nước Sở (nay là ấp Lộc tỉnh Hà Nam) từng làm chức giữ kinh sách đời Chu. Kiến thức của ông rộng lớn, tương truyền Khổng Khâu từng có lần tìm đến học Chu Lễ nơi ông, vãn niên ông sống đời ẩn dật "trứ tác sách có ý đạo đức" 5000 lời. Cuộc đời ghi chép giản lược như thế tất nhiên khiến độc giả đời sau lấy làm tiếc rẻ.

_ Tuy chúng ta không hiểu rõ cuộc đời Lão Tử, nhnưg về ảnh hưởng của ông trong văn hoá Trung Quốc coi "Đạo" là một phạm trù tối cao và dùng "Đạo" để thuyết minh vấn đề có tính quy luật của nguồn gốc vạn vật và sự vận động biến hoá của thế giới vạn vật. Quan niệm về "Đạo Trời" vốn đã có từ rất lâu ở Trung Quốc,nhưng chỉ đến Lão Tử mới được coi là thuần túy có tính cách triết học. Những câu như "Đạo khả đạo, phi thường đạo" (đạo mà có thể nói ra không phải là đạo thường), "Đạo chi vi vật, duy hoảng duy hốt, hốt hề hoảng hề, kỳ trung hữu tượng; hoảng hề hốt hề, kỳ trung hữu vật" (đạo là cái gì chỉ mập mờ thấp thoáng; mập mờ thấp thoáng mà bên trong có hình tượng; thấp thoáng mập mờ mà bên trong có vật) Những câu như vậy đầy thi ý, đầyy triết lý "huyền diệu".

_ Tư tưởng triết học của Lão Tử có hệ thống rất phong phú, trong ấy vừa đi sâu tìm hiểu bản thể vũ trụ, vừa có hệ thống về học thuyết nhận thức luận vừa hàm chứa phong phú tư tưởng biện chứng pháp. Tư tưởng của Lão Tử có ảnh hưởng cực lớn đến các tư tưởng gia Tiên Tần và Lưỡng Hán: từ Lão Tử trực tiếp phát triển đến Dương Chu, Liệt Tử, Trang Tử cho đến cả các hoc phái về Dịch truyện. Người khai sáng đạo Nho là Khổng Tử, từng hỏi lễ nơi Lão Tử mà quan điểm "vô vi tri vị" là của Lão Tử hoặc câu "Thiên hà ngôn tai" (trời có nói gì đâu) của Khổng là cũng theo tông chỉ "Vô ngôn" (không nói) của Lão Tử. Trong thiên "Hiến vấn" sách Luận ngữ khi nói câu "dĩ đức báo oán" (lấy đức báo oán) là đã trực tiếp dẫn dụng tới văn cú của Lão Tử rồi vậy; Nho gia sau Khổng Tử chia ra làm hai (học phái của Tử Tư Mạnh Tử và hhọc phái của Tuân Tử) đều chịu ảnh hưởng sâu sắc của Lão học. Pháp gia và Lão Tử lại có quan hệ mật thiết, các chương "Giải Lão" và "Dụ Lão" trong bộ Hàn Phi Tử của Hàn Phi là những chương sách chú giải Lão Tử sớm nhất mà nhnữg quan niệm trong ấy như "Quân đạo vô vi, thần đạo hữu vi" (đạo của vua là vô vi, đạo của tôi thần là hữu vi) rõ ràng là có nguồn gốc từ Lão Tử. Bộ Sử ký chính vì vậy cũng hấp thu được nhiều lợi ích từ tư tưởng Lão Tử. Sau đời Tần Hán, hầu như bất cứ môn phái triết học nào cũng chịu ảnh hưởng của Lão học, từ bộ Đạo Đức Kinh hàng trăm trào lưu triết học đều rút ra được tư liệu làm phong phú tư tưởng môn phái mình. Với công lao ấy, Lão Tử đủ được xưng tụng là ông tổ của triết học Trung Quốc.

_ Triết học của Lão Tử tuy là có ý vị của hình nhi thượng học nhưng xết về thực chất vẫn là một loại triết học chính trị có tính xã hội và là một loại "đạo thuật của bậc vua chúa", vì vậy mà tư tưởng của ông trở thành một thứ sách lược quyền mưu của giai cấp thống trị có ảnh hưởng sâu xa đến chính trị chuyên chế ở Trung Quốc. Thí dụ như Lão Tử luận về "vô vi" (không làm), "vô vi" mới có thể "vô bất vi" (không gì không làm). Các đế vương đầu đời Hán rút từ bài học "vô vi" của Lão Tử, dùng "vô vi" làm cương lĩnh trị quốc, từ đó nắm được thế chủ động sáng tạo ra cục diện hưng thịnh đầu đời Hán. Sau này còn nhiều đế vương sau nhiều thời gian động loạn của xã hội đều áp dụng chính sách để cho dân chúng nghỉ ngơi. Lý luận chủ đạo của chính sách "dữ dân hưu tức" (nghĩ ngơi cùng dân) ấy đều xuất phát từ tư tưởng "vô vi nhị trị" của Lão Tử vậy.

_ Tư tưởng của Lão Tử không chỉ ảnh hưởng tới các chính trị gia và tư tưởng gia mà thôi. Hơn 2000 năm nay, tư tưởng của Lão đã thâm nhập vào xương cốt của người Trung Quốc và biến thành triết học đời sống để lập thân xử thế của người Trung Quốc.

_ Sách Sử ký phần "Lão Tử liệt truyện " chép: "Lão Tử tu đạo đức, cái học của ông chuyên về ẩn dật vô danh... Lão Tử là bậc quân tử ở ẩn vậy". Cái gọi là "ẩn dật vô danh" tức là trốn thoát khỏi đấu tranh của các giai cấp chính trị ẩn cư nơi rừng núi, quý trọng các đạo dưỡng sinh, không đuổi theo vinh lợi. Tư tưởng ấy được các đại phu học giả nhiều đời lấy làm y cứ để thoát ly xã hội, ảnh hưởng sâu sắc tới loại tư tưởng "văn hoá ẩn sĩ" ăn sâu vào xương tủy người Trung Quốc.

_ Lão Tử còn là một đại sư về biện chứng pháp. Ông đưa ra luận điểm "thủ Nhu viết cường" (giữ chỗ yếu gọi là mạnh) đưa ra ý tưởng khuyên người ta không nên để lộ tài năng của mình mà che giấu ưu thế và sức mạnh tự thân mới dễ bảo toàn được bản thân. Lão Tử chính là người sáng tạo truyền thống trí tuệ Trung Quốc "thủ thư" (giữ phận mái tức giữ chỗ yếu), "quý Nhu" (quý sự mềm yếu), "trí túc" (tự biết đủ) nhưng cũng chính từ điểm này ông đã tạo thành nhược điểm trong tính cách người Trung Quốc. Lão Tử cho rằng "học mạc đại ư bất tri túc" (không có tai hoạ nào lớn bằng tai họa không biết đủ) ông chủ trương "tri túc giả phú" (người biết đủ là giàu có), "tri túc bất nhục" (biết đủ thì không nhục) lấy những quan niệm ấy để tiêu trừ tham muốn của con người. Loại thuyết "tri túc" ấy khuyên người ta nên ở yên với hiện trạng, đừng cầu tiến thủ phát triển có ảnh hưởng sâu sắc đến tính chất người Trung Quốc. Câu "tri túc thường lạc" (biết đủ thì được an vui) trong đời sống xã hội Trung Quốc luôn luôn thịnh hành là dấu ấn sâu đậm của tư tưởng "tri túc" của Lão Tử vậy. Hoặc như lí thuyết "khúc tắc toàn, uổng tắc trực..." (cong ắt được bảo toàn, thẳng ắc gãy...) của Lão Tử tuy bao hàm một loại biện chứng pháp ở đời sống nào đó, nhưng luôn luôn nhấn mạnh "cong ắt được bảo toàn" tức là đã tiêu diệt mất tinh thần độc lập của chủ thể, tạo thành ý thức nô lệ, không dám đấu tranh với các hiện tượng sai trái. Lão Tử còn đặc biệt nhấn mạnh đến các quan điểm "thanh tĩnh bất thanh" (thanh tĩnh không tranh giành), "nhu nhược xử hạ" (mềm yếu ở chỗ dưới) nhưng "bất tranh" và "xử hạ" tất nhiên khiến con người mất hết tinh thần phấn đấu, cam nguyện ở dưới kẻ khác. Chính chủ trương này đã hình thành tính cách nhu nhược, thoát ly thực tế của người Trung Quốc.

_ Trong văn hoá sử Trung Quốc, Lão Tử không chỉ là ông tổ sáng tạo nên Đạo gia, một tư tưởng gia có phong cách triết nhân, mà ông còn được coi như một vị "Thần", đây là một hiện tượng văn hoá hết sức thú vị.

_ Lão Tử được coi như vị Thần do Đạo giáo hưng khởi ở thời Đông Hán, do vì các kẻ thống trị đầu đời Hán dùng thuật thanh tĩnh của Hoàng (đế) và Lão (Tử) ra trị thiên hạ nên các học giả chuyên về đạo Hoàng Lão hưng khởi lên. Tư tưởng Hoàng Lão bao hàm nhiều nhân tố thần bí, các học giả chuyên về đạo Hoàng Lão đa số là các phương sĩ thần tiên, vì đó cái hoạ của Hoàng Lão mới kết hợp làm một với phương thuật thần tiên. Hình tượng Lão Tử ngày càng được thần bí hoá. Đầu đời Hán, Lão Tử còn là một người "quân tử ở ẩn". Đến đời Vương Sung, "đạo của Lão Tử" đã nhuốm ma lực "có khả năng cứu đời". Sách Liệt tiên truyện nhiễm nhiên đưa tên Lão Tử vào hạng thần tiên. Thời Hán Hoàn Đế, Lão Tử bắt đầu được các vương công đại thần thờ bái, dân gian xấy rất nhiều miếu thờ Lão Tử. Một số tôn giáo dân gian thờ Lão Tử như một lãnh tụ tôn giáo. Trương Đạo Lăng lập ra cái "Ngũ đấu mễ gạo" (đạo năm đấu gạo) tôn xưng Lão Tử trở thành thủy tổ Đạo giáo. Đến đời Cát Hồng đời Đông Tấn, hình tượng "Thần" của Lão Tử của Lão Tử đã hoàn bị, ông trở thành vô thượng tôn quý mà thần bí với mô tả "thân dài chín xích, mặt vàng, mồm chim, mũi to, lông mày dài chín thốn, tai dài bảy thốn, chân có hình bát quái".

_ Từ đời Đường, Tống về dưới sự cung phụng của các kẻ thống trị, địa vị của Lão Tử ngày càng cao. Đường Thái Tông nhận Lão Tử là tổ tiên của mình (vì cùng có họ Lý), Đường Cao Tông truy tặng tôn hiệu Lão Tử là "Thái thượng huyền nguyên hoàng đế". Như vậy chưa đủ, Tống Chân Tông lại gia phong thêm cho Lão Tử là "Thái thượng Lão quân hỗn nguyên thượng đức hoàng đế". Trong lịch sử Trung Quốc cổ đại, một vị triết học gia mà được phong làm "hoàng đế" có lẽ là trường hợp duy nhất.t

---

Lương Anh Quang @ 12:56 26/07/2009
Số lượt xem: 2999